Μετά από 100 χρόνια η Λεμεσός φωτίστηκε ξανά- Μάιος 1912 – Μάιος 2012

Ένα εξαιρετικό κείμενο ιστορικής σημασίας κατέγραψε ο ιστορικός ερευνητής Μίμης Σοφοκλέους στο οποίο κατέγραψε λεπτομερώς και με βάση του αδιάσειστα στοιχεία τις ιστορικές φωταγωγήσεις που πραγματοποιήθηκαν στην πόλη μας.  Το άρθρο του έχει τον τίτλο “ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΦΩΤΑΓΩΓΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΛΕΜΕΣΟΥ: ΜΕ ΘΕΑ ΑΠΟ ΤΗ ΘΑΛΑΣΣΑ” και αναφέρετε στις τρεις φορές που η πόλη μας, η πόλη της Λεμεσού φωτίστηκε.  

Αυτό που χρήζει ιδιαίτερης προσοχής είναι το πως η πρώτη φωταγώγηση της πόλης μας έγινε το 1912.  Η πρώτη αυτή φωταγώγηση πραγματοποιήθηκε συγκεκριμένα το Μάιο του 1912 και 100 χρόνια μετά οι ΑΕΛίστες, τα παιδιά και φρουροί αυτής της πόλης την φωταγώγησαν ξανά, στο ίδιο σημείο, στην παραλιακή.  100 ολόκληρα χρόνια μετά ο ΑΕΛίστας ξύπνησε μνήμες σε ανθρώπους που δεν ασχολούνται μόνο με το ποδόσφαιρο αλλά και την ιστορία.

Είναι απίστευτο το πως 100 χρόνια πριν η παραλιακή οδός φωτίστηκε για πρώτη φορά με τον ΑΕΛίστα να βάζει τη δική του πινελια στην ιστορία της πόλης του.

Πιο κάτω θα δείτε τις ιστορικές φωταγωγήσεις που δε θα ξεχάσει ποτέ ο Λεμεσιανός, με την τελευταία να πραγματοποιείται το 2012.  Όταν ήσουν εκεί φίλε και αδερφέ υψόνοντας με πάθος ταυτόχρονα με τις υπόλοιπες χιλιάδες τους πυρσούς στον αέρα, φωτίζοντας την πόλη μας και γράφοντας για άλλη μια φορά με χρυσά γράμματα ιστορία.

Συγχαρητήρια στον κ. Μίμη για το εξαιρετικό του κείμενο το οποίο παραθέτουμε αυτούσιο χωρίς καμία αλλαγή μιας και θα ήταν άδικο να αποκόψουμε αυτά που μας αφορούν.  Επίσης ευχαριστούμε τον φίλο μας Σ.Σ για τη βοήθεια και τη στήριξη του.

ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΦΩΤΑΓΩΓΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΛΕΜΕΣΟΥ:

ΜΕ ΘΕΑ ΑΠΟ ΤΗ ΘΑΛΑΣΣΑ

Του Μ.Α. Σοφοκλέους

Επιστημονικού Διευθυντή του Παττίχειου Δημοτικού Μουσείου-ιστορικού Αρχείου και Κέντρου Μελετών Λεμεσού

Λεμεσός μου, είσαι συ η μοναδική μου αγάπη φως μου, Λεμεσός μου!

(Κανταδόρικο τραγούδι του Γώγου Μιχαηλίδη – Μουτσοχίτο)

Η Λεμεσός είναι ωραία και την ημέρα και την νύχτα. Οι κανταδόροι της, την τραγούδησαν με τον καλύτερο τρόπο με τις καντάδες τους, τον «ήχο της πόλης». Όμως, και με το φως της ημέρας είναι ωραία, και με φεγγάρι, καθώς και με τεχνητό φως. Γι’ αυτό, τρεις φωταγωγήσεις που έγιναν διαδοχικά κατά τη διάρκεια των τελευταίων εκατό χρόνων (το 1912, το 1960 και το 2012), μέσα από τον φωτογραφικό φακό δείχνουν την Λεμεσό φωταγωγημένη να ‘ξεκουράζεται’ ύστερα από τον κάματο της ημέρας ως Αρχόντισσα. (Θυμίζει, θα έλεγε κανείς τον στίχο του Νίκου Καββαδία «Κάτω από φώτα κόκκινα, κοιμάται η Σαλονίκη» από το ομώνυμο ποίημά του). Ο ποιητής, όμως, σε επιστολή του σε κάποια λεμεσιανή φίλη χαρακτήρισε την πόλη μας «η χαμογελαστή Λεμεσός», την οποία επισκεπτόταν τακτικά με τα διάφορα πλοία στα οποία εργαζόταν. Η Λεμεσός, λοιπόν, όταν φωτιστεί και την βλέπει κανείς την νύχτα, από τη θάλασσα αποκτά μιαν άλλη όψη, μαγική. Κατά μια ‘παράξενη’ σύμπτωση, όλες οι φωταγωγήσεις έγιναν Μάϊο μήνα!

Την ευκαιρία γι’ αυτό το άρθρο μου το έδωσε μια φωτογραφία που δημοσίευσε ο αρχιτέκτονας και πολεοδόμος Φοίβος Πολυδωρίδης στον γνωστό, λεμεσιανό ηλεκτρονικό χώρο «Λεμεσού μνήμες», στον οποίο πέντε χιλιάδες και πλέον άτομα, συμμετέχουν υπό την καθοδήγηση του Τίτου Κολώτα και άλλων φίλων, που τον λειτουργούν, ανεβάζοντας φωτογραφίες και γράφοντας κείμενα για την Λεμεσό.[1] Ήταν αυτή η φωτογραφία, το έναυσμα και μια καλή ευκαιρία για να αναφερθούμε σε μια άλλη πτυχή της Λεμεσού, δίκην, «Limassol by Night». Είναι η εικόνα που βλέπουν συνήθως όσοι αναχωρούν ή φτάνουν στην Λεμεσό με καράβι από το εξωτερικό ή, σήμερα, αν σταθούν σε μια από τις δύο εναπομείνασες αποβάθρες (του Τελωνείου και του Εναερίου), αλλά καις τις νέες που δημιουργήθηκαν στην Ακτή Ολυμπίων,  όπου θα δουν ένα μικρό μέρος και μάλιστα ‘υπό γωνίαν’. Είναι μια στιγμή όπου η πόλη απογειώνεται και γίνεται κάτι άλλο…μέσα στο φως. Ιδού η φωτογραφία του αρχιτέκτονα Φοίβου Πολυδωρίδη.

1960

(Φωτογραφία του  αρχιτέκτονα Φοίβου Πολυδωρίδη τη δεκαετία του 1960)

Η πρώτη φορά που φωτίστηκε η Λεμεσός ήταν την 21η Μαΐου 1912, με την ευκαιρία των εγκαινίων του φωτισμού της πόλης από την «Εταιρεία Φωτισμού Λεμεσού» αν και από τις 12 Μαΐου 1912 είχαν ξεκινήσει οι δοκιμές από την Ηλεκτροφωτιστική Εταιρεία Λεμεσού σε μικρή έκταση. Η δεύτερη ήταν το 1937 κατά τη διάρκεια της στέψης του βασιλέως Γεωργίου του 6ου, όπου, μάλιστα, ο σημαντικός καλλιτέχνης της πόλης Γεώργιος Φασουλιώτης είχε αναλάβει να ετοιμάσει τον διάκοσμο. Η τρίτη φορά που η πόλη φωτίστηκε ήταν το 2012, όταν η ΑΕΛ κέρδισε το Πρωτάθλημα  και η Λεμεσός  ‘φωταγωγήθηκε’ από τους οπαδούς της με ένα παράδοξο και ιδιότυπο τρόπο: με κόκκινους πυρσούς. Ο χώρος υπήρξε πάντοτε ο ίδιος. Ο παραλιακό μέτωπο της Λεμεσού

1912 Ο ΗΛΕΚΤΡΟΦΩΤΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ

Για να γίνει, όμως, ηλεκτροφωτισμός, θα έπρεπε ως προϋπόθεση να υπάρχει ηλεκτρισμός. Η Λεμεσός, είναι η πρώτη πόλη που ηλεκτροφωτίστηκε, το 1911, επί δημαρχίας του Χριστόδουλου Σώζου όταν ξεκίνησε η εγκατάσταση της πρώτης ηλεκτροπαραγωγού μηχανής στην πόλη. Τα επίσημα εγκαίνια του φωτισμού έγιναν, με πλήρη επιτυχία στις 21 Μαΐου 1912.[2] Ο ηλεκτροφωτισμός της πόλης από την Ηλεκτροφωτιστική Εταιρεία Λεμεσού[3] των Γιαγκοπούλου και Αδελφών Σταματίου «συνέπεσε» με την ονομαστική εορτή του Διαδόχου Κωνσταντίνου, ανήμερα της εορτής των Αγίου Κωνσταντίνου και Ελένης. Δυστυχώς, εξ όσων γνωρίζουμε, δεν υπάρχει ακόμα διαθέσιμη φωτογραφία από εκείνη την ιστορική φωταγώγηση, πλην μόνον οι διηγήσεις στον Τύπο της εποχής. Ιδού πώς η εφημερίδα Αλήθεια της Λεμεσού περιγράφει τα γεγονότα για «την σκοτεινήν τέως πόλιν» της Λεμεσού:

Ο ΗΛΕΚΤΡΟΦΩΤΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΠΟΛΕΩΣ. Τα επίσημα εγκαίνια του Φωτισμού. Περατωθείσης ήδη τηε ηλεκτρικής εγκαταστάσεως καθ’ όλην την πόλιν, εγένοντο την Κυριακήν αι πρώτα δοκιμαί των ηλεκτρικών μηχανημάτων εν αυτώ κατ’ αρχάς τω Ηλεκτρικώ Εργωστασίω και καθ’ όλην την πόλιν την επαύριον Δευτέραν. Περιττόν εννοείται να είπωμεν ότι η τελείως ευσυνείδητος εργασία του τε κ. Γιαγκοπούλου και των κ.κ. Αδελφών Σταματίου, οι οποίοι ανέλαβον την επιχείρησιν, έδωκαν τ’ αναμενόμενα αποτελέσματα και το ηλεκτρικόν ρεύμα εκτοξευόμενον από δυνατών και τελείων μηχανημάτων, κατηύγησε την σκοτεινήν τέως πόλιν με κύματα ωραίου εντόνου και σταθερού φωτός […] H Λεμεσός πανηγυρίζουσα την στιγμήν εκείνην την εορτήν του Διαδόχου, είχε την θαυμασίως ευχάριστον έκπληξιν να φωτισθή ως διά μαγείας με το ωραίον και λευκόν φως, το οποίον άλλαξε καθαυτό την όψιν της. Ο κόσμος εχαιρέτισε ζωηρότατα το εκπολιτιστικόν γεγονός και εχύθη εις τους κατάφωτους δρόμους, οι οποίοι είχον κάτι ωσάν πόλεως Ευρωπαϊκής […] Και ήδη εξαίροντες το γεγονός του ηλεκτροφωτισμού ως ένα σταθμόν σημαντικής προόδου διά την πόλιν, δεν δυνάμεθα παρά να συγχαρώμεν τον Δήμαρχον κ. Σώζον ο οποίος έφερεν εις αίσιον πέρας έργον τοιαύτης σπουδαιότητος, μέλλον να σημειώση διά παντός τον χρόνον της δημαρχείας του. (Αλήθεια, 24 Μαΐου 1912)

1937

(Κάπως έτσι θα έφεγγε η Λεμεσός εκείνη την νύκτα της 12 Μαίου 1912. Στην φωτογραφία, η Λεμεσός φωταγωγημένη, (λεπτομέρεια) από την φωταγώγηση του 1937)

Η φωταγώγηση του Δημοσίου Κήπου ήταν, επίσης, ένα σύνηθες φαινόμενο κατά τη διάρκεια διαφόρων εκδηλώσεων, όπως π.χ. στα Ανθεστήρια του 1916, όπου ο Δήμος Λεμεσού είχε φροντίσει να φωταγωγήσει για να γίνουν οι εκδηλώσεις εκεί πιο ‘εορταστικές’ και ‘φωτεινές’. Από την στιγμή που η Λεμεσός απέκτησε ηλεκτρισμό άρχισε να τον αξιοποιεί για να λαμπρύνονται οι διάφορες εορταστικές εκδηλώσεις.

1937 Η ΣΤΕΨΗ ΤΟΥ ΒΑΣΙΛΕΩΣ ΓΕΩΡΓΙΟΥ

Η στέψη του Βασιλέως Γεωργίου ήταν η πρώτη μεγάλη ‘βασιλική’ εκδήλωση που γινόταν στην αποικία μετά που η Κύπρος είχε κηρυχθεί «Αποικία του Στέμματος», τον Μάιο του 1925. Η επίσημη τελετή έγινε στις 12 Μαΐου 1937 και το επίκεντρο των εκδηλώσεων ήταν το Διοικητήριο της πόλης, που τότε στεγαζόταν στο  τρίπατο Λανίτη στη σημερινή οδό, Αρχιεπισκόπου Κυπριανού, δίπλα ακριβώς από το σημερινό Δημαρχείο, που τότε ήταν αδειανό οικόπεδο. Στον ίδιο χώρο στεγαζόταν και το Δημαρχείο της πόλης, ενώ στο ισόγειο ήταν τα καταστήματα Ν.Π. Λανίτη. Το άδειο οικόπεδο στο οποίο κτίστηκε το 1943 το Δημαρχείο Λεμεσού, ήταν ο χώρος όπου έγιναν οι υπαίθριες τελετές, γιατί οργανώθηκαν αρκετές εντός διαφόρων χώρων. Γράφει η εφημερίδα «Παρατηρητής», του Πάνου Φασουλιώτη:

Το βράδυ μέχρι της 10.30 ήναπτον επί του πολεμικού «Ντάγκλας» το οποίον ηλεκτροφωτίσθη ολόκληρο, διάφορα πυροτεχνήματα και εις λέμβους μεταξύ του πολεμικού και της μικράς αποβάθρας επεδεικνύοντο υπό του Δημαρχείου θαυμάσια πυροτεχνήματα. (Παρατηρητής, 20 Μαΐου 1937)

Την φωταγώγηση της πόλης, στην προκυμαία, είχαν εντάξει στο «Πρόγραμμα εορτών εν Λεμεσώ επί τη στέψει της Α.Μ. του Βασιλέως Γεωργίου του Στ΄» για την συγκεκριμένη ημέρα της στέψης, στις 12 Μαΐου 1937 στην οποία προβλεπόταν «Φωταγώγησις της προκυμαίας. Άφθονα και πρωτοφανή πυροτεχνήματα».  (Παρατηρητής, 21 Μαρτίου 1937)

Πολύ πριν αρχίσει να στήνεται το επίσημο πρόγραμμα από την αποικιακή κυβέρνηση, υπήρχε μια διάθεση συμμετοχής εκ μέρους πολλών, κυρίως, επιχειρήσεων οι οποίες είχαν κάθε συμφέρον να πάρουν μέρος στους εορτασμούς μια και ένα μεγάλο μέρος των επιχειρηματικών τους δραστηριοτήτων γινόταν με την Μεγάλη Βρετανία. Όμως, οι Λεμεσιανοί, σύμφωνα και πάλι με την εφημερίδα Παρατηρητής, που κάλυψε με ενθουσιασμό  ο γεγονός, είχαν απολαύσει τη φωταγώγηση στη Λεμεσό που φάνταζε όμορφη και μαγική μέσα στο φως:

            Η Λεμεσός ασφαλώς θα έχη τας ημέρας εκείνας την ωραιοτέραν εορταστικήν εμφάνισιν απ’ όλες      τες άλλες πόλεις της νήσου και απ’ αυτήν ακόμη την πρωτεύουσαν. (Παρατηρητής, 25 Απριλίου                1937)

Η φωταγώγηση είχε συνοδευτεί και με τον στολισμό της πόλης. Είχαν αγορασθεί 3000 θυρεοί, στέμματα και άλλα διακοσμητικά ένσημα για να στολίσουν τα σπίτια, τα μαγαζιά κλπ. Το Δημαρχείο είχε εγκρίνει κονδύλι 200 λιρών για να καλύψει την διακόσμηση της πόλης. Το «Ατελιέ» του Γιώργου Φασουλιώτη ήταν το εργαστήριο της πόλης στο οποίο είχαν κατασκευασθεί πολλά από τα διακοσμητικά αντικείμενα των εορτασμών. Φυσικά, κι άλλα καλλιτεχνικά εργαστήρια έπραξαν το ίδιο για να φέρον σε πέρας τους εορτασμούς από πλευράς διακόσμησης:

            Κατά τας ημέρας των εορτών η Λεμεσός θα έχη μίαν πρωτοφανή πανηγυρικήν όψιν. Η         προκυμαία, οι κεντρικοί δρόμοι, οι πλατείες, τα Δημόσια κτίρια, τραπεζιτικά καταστήματα,               Εταιρείαι, Σύλλογοι και ιδιωτικαί κατοικίαι, θα διακοσμηθούν καταλλήλως με αψίδας ποικίλα        σύμβολα, στέμματα, σημαίας κα με μυριάδας ηλεκτρικών πολυχρώμων λαμπιονιών.        (Παρατηρητής, 25 Απριλίου 1937)

 1937 b

(H Αποβάθρα του Continental φωταγωγημένη κατά τη διάρκεια των εορτασμών της Στέψης του Βασιλέως Γεωργίου VI  τον Μάϊο του 1937)

2012 Η  ΑΕΛ ΠΡΩΤΑΘΛΗΤΡΙΑ

Η Τρίτη περίπτωση ‘φωτισμού’ της πόλης έγινε με ένα ιδιαίτερο και ιδιόμορφο τρόπο, που δεν γνώρισε η πόλη μέχρι τότε. Με την κατάκτηση του Πρωταθλήματος του 2012, οι οργανωμένοι οπαδοί της Αθλητικής Ένωσης Λεμεσού Α.Ε.Λ., είχαν την φαεινή ιδέα μέσω του ΣΥΦΑΕΛ, του οργανωμένου τμήματος των οπαδών να κάνουν κάτι πρωτάκουστο για τα δεδομένα της εποχής: να εορτάσουν την κατάκτηση του Πρωταθλήματος (μετά από πολλά χρόνια) ‘φωταγωγώντας’ την προκυμαία της Λεμεσού με… πυρσούς οι οποίοι έδιναν στην πόλη μια όψη ωσάν να βρισκόταν μέσα σε μια μεγάλη πυρκαγιά. Το θέαμα υπήρξε καταπληκτικό. Για μέρες υπήρξε το θέμα της ημέρας. Δυστυχώς, οι διαθέσιμες φωτογραφίες δεν είναι πολλές και καθόλου αντιπροσωπευτικές του ίδιου του γεγονότος. Ευτυχώς, η φωτογραφία του Χάρη Παπαδόπουλου, οποίος υπήρξε μέλος του Δ.Σ. της ομάδας Καλαθόσφαιρας, διέσωσε και απαθανάτισε μια μοναδική σκηνή της Λεμεσού, με την οποία έκλεινε, συμπτωματικά,  ένας 100εκατονταετής κύκλος από την πρώτη φωταγώγηση της πόλης το 1912.

2012

(Η πόλη φωτίστηκε από κόκκινους πυρσούς. Μάϊος 2012) (μεγαλύτερη εδώ)

Το ίδιο σημείο στο παραλιακό μέτωπο, φωτίστηκε με λαμπρό τρόπο δείχνοντας το λεμεσιανό πνεύμα. Μια πόλη μέσα στο κόκκινο φως των πυρσών να ‘καίγεται’ μεταφορικά ομιλούντες.

Η πόλη όμως πέρα από το τεχνητό φως, είναι η πολιτιστική πρωτεύουσα της Κύπρου και φωτίζεται από το αείποτε δημιουργικό πνεύμα των Λεμεσιανών.

[1] Βλ. Μ.Α. Σοφοκλέους, «3000 Φίλοι εκ Ηλεκτρονικής  Αγχιστείας», Πολίτης, 2013.

[2] Βλ. Bruno Cannoni, Ημερολόγιο Εργασίας Ηλεκτροφωτιστικής Εταιρείας Λεμεσού,1931-1932, εισαγωγή, επιμέλεια,  Μίμης Σοφοκλέους, μτφρ. Ντίνος Σιαμτάνης, εκδ. Αφή, Λεμεσός, 2013.

[3] Την ίδια ημέρα με τα εγκαίνια του ηλεκτροφωτισμού της Λεεμσού, ο Γ. Γιαγκόπουλος δημοσιεύει όπως συνηθίζετο την εξής Δήλωση στην Αλήθεια της 21ης Μαϊου 1912. Καθιστώ γνωστόν ότι παρέλαβον ως συνεταίρους μου κατά το ήμισυ τους Κους Αδελφούς Σταματίου εντιπροσωπευομένους υπό του κ. Αριστείδου Σταματίου διά την εγκατάστασιν του ηλεκτροφωτισμού της πόλεως Λεμεσού συστήσαντος Εταιρείας υπό την άνωθι επωνυμίαν [Εταιρεία Ηλεκτροφωτισμού Λεμεσού]. Την υπογραφήν της Εταιρείας διά μεν το οικονομικόν μέρος θα έχωσιν οι κ.κ. Γ. Γιαγκόπουλος και Αριστείδης Σταματίου, διά δε το μετοχικόν μέρος της Εταιρείας μόνον ο κ. Γ. Γιαγκόπουλος. Όσον αφορά τας μετά του Δήμου και των ιδιωτών υποθέσεις διά τον ηλεκτροφωτισμόν της πόλεως Λεμεσού ταύτας θ ακανονίζη μόνος ο κ. Γ. Γιαγκόπουλος. [ακολουθεί υπογραφή Γ. Γιαγκόπουλος. Εργολάβος] (Αλήθεια, 24 Μαΐου 1912)

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *